ബഹുവ്രീഹിസമാസം
The compound that points outside itself

സമസ്തപദം അതിലെ രണ്ടു പദവുമല്ലാത്ത മൂന്നാമതൊന്നിനെ കുറിക്കുന്നു — നീലകണ്ഠൻ.

The whole compound names something that is neither of its two members.

ഓർക്കുക · You already know this

നീണ്ട മുടിയുള്ള പെൺകുട്ടി. പണമുള്ള ആൾ. മൂന്നു മക്കളുള്ള അമ്മ. ഒരാളെ അയാൾക്കുള്ള വസ്തുകൊണ്ട് വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന ഈ ശീലം ലെവൽ അഞ്ചു മുതൽ നിങ്ങൾക്കുണ്ട്. 'ഉള്ള' എന്ന പേരെച്ചമാണ് അവിടെ ജോലി ചെയ്യുന്നത്.

നീണ്ട മുടിയുള്ള പെൺകുട്ടി, പണമുള്ള ആൾ, മൂന്നു മക്കളുള്ള അമ്മ — describing a person by what they have is something you have done since level 5, with the participle ഉള്ള doing the work. A ബഹുവ്രീഹി packs that entire little clause into one word: നീലമായ കണ്ഠം ഉള്ളവൻ becomes നീലകണ്ഠൻ. Same idea, one word instead of four.

സൂത്രങ്ങൾ · The rules

സമസ്തപദം അതിലെ പൂർവപദത്തെയോ ഉത്തരപദത്തെയോ അല്ല, പുറത്തുള്ള മൂന്നാമതൊന്നിനെ കുറിക്കുന്നെങ്കിൽ അത് ബഹുവ്രീഹിസമാസം.

നിയമം 1

നീലകണ്ഠൻ എന്ന പദത്തിന്റെ അർഥം നീലനിറവുമല്ല കണ്ഠവുമല്ല; കണ്ഠം നീലയായ ഒരാളാണ് — ശിവൻ. അർഥം പദത്തിനു പുറത്താണ്.

In a ബഹുവ്രീഹി the meaning sits outside the compound altogether. നീലകണ്ഠൻ is not a colour and not a throat; it is a person who happens to have a blue throat. Sanskrit grammar calls this അന്യപദാർഥപ്രധാനം — the meaning belongs to another word, one that is not even present.

കഴിഞ്ഞ പാഠങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുക. മഴവെള്ളം ഒരു തരം വെള്ളമാണ്; പുതുവർഷം ഒരു തരം വർഷമാണ്. അവിടെ അർഥം ഉത്തരപദത്തിലാണ്. ബഹുവ്രീഹിയിൽ മാത്രം അർഥം രണ്ടിലുമില്ല.

Set it beside the compounds you already have. മഴവെള്ളം is a kind of വെള്ളം; പുതുവർഷം is a kind of വർഷം; in both, the meaning lives in the second member. ദ്വന്ദ്വം keeps the meaning in both members at once. ബഹുവ്രീഹി is the odd one out — the meaning is in neither, and that is the single test worth remembering.

ബഹുവ്രീഹിയുടെ വിഗ്രഹം പറയാൻ പുറമേ ഒരു പദം കൂടി ചേർക്കേണ്ടിവരും — ഉള്ളവൻ, ഉള്ളവൾ, ഉള്ളത് എന്നിങ്ങനെ.

നിയമം 2

നീലകണ്ഠൻ = നീലമായ കണ്ഠം ഉള്ളവൻ. പീതാംബരൻ = പീതമായ അംബരം ഉള്ളവൻ. നാൽക്കാലി = നാലു കാലുള്ളത്. ആ 'ഉള്ളവൻ' സമാസത്തിൽ ഇല്ല; വിഗ്രഹത്തിൽ നാം ചേർക്കുന്നതാണ്.

Here is the practical test. Take the compound apart, and if you can finish the phrase without adding anything, it is not a ബഹുവ്രീഹി. If you are forced to tack on ഉള്ളവൻ, ഉള്ളവൾ or ഉള്ളത് to make sense of it, it is. നീലകണ്ഠൻ gives നീലമായ കണ്ഠം ഉള്ളവൻ, and that added word is the whole signature of this compound.

ബഹുവ്രീഹി ഒരു വിശേഷണം പോലെയാണ്; അതുകൊണ്ട് അത് കുറിക്കുന്ന ആളുടെ ലിംഗം അതു സ്വീകരിക്കുന്നു.

നിയമം 3

പുരുഷനെ കുറിക്കുമ്പോൾ -ൻ: നീലകണ്ഠൻ, പീതാംബരൻ. സ്ത്രീയെ കുറിക്കുമ്പോൾ -ഇ: ചന്ദ്രമുഖി. വസ്തുവിനെ കുറിക്കുമ്പോൾ -ഇ: നാൽക്കാലി.

Because the compound describes somebody, it takes that somebody's gender. The same two members give നീലകണ്ഠൻ for a man and would give a feminine form for a woman; ചന്ദ്രമുഖി with its -ഇ is feminine from the start. This is why so many ബഹുവ്രീഹികൾ end in the chillu ൻ — they are names of people and gods.

ഈ സമാസത്തിന്റെ പേരുതന്നെ ഒരു ബഹുവ്രീഹിയാണ്. ബഹു എന്നാൽ ധാരാളം, വ്രീഹി എന്നാൽ നെല്ല്. ബഹുവ്രീഹി എന്നാൽ 'ധാരാളം നെല്ലുള്ളവൻ' — അതായത് ധനികൻ. നെല്ലുമല്ല, ധാരാളവുമല്ല; ഒരു മനുഷ്യൻ.

The name of the class is itself a member of the class, which is a nice piece of grammatical wit. ബഹു means much and വ്രീഹി means rice; ബഹുവ്രീഹി means the man who has plenty of rice, that is, a rich man. Not the rice, not the plenty — a person standing outside the word. Remember the name and you remember the rule.

പടിപടിയായി · Step by step

നീലം + കണ്ഠം → നീലകണ്ഠൻ

നീലം + കണ്ഠം — പൂർവപദം നീലം, ഉത്തരപദം കണ്ഠം
നീലകണ്ഠ — രണ്ടും ചേർന്ന് ഒരു സമസ്തപദം
നീലമായ കണ്ഠം ഉള്ളവൻ — വിഗ്രഹത്തിൽ പുറമേ ഒരു പദം — അന്യപദാർഥം
നീലകണ്ഠൻ — പുരുഷനെ കുറിക്കുന്നു; -ൻ ചേരുന്നു — ബഹുവ്രീഹി

ചന്ദ്രൻ + മുഖം → ചന്ദ്രമുഖി

ചന്ദ്രൻ + മുഖം — പൂർവപദം ചന്ദ്രൻ, ഉത്തരപദം മുഖം
ചന്ദ്രമുഖ — സമസ്തപദം; അർഥം ഇനിയും പൂർത്തിയായില്ല
ചന്ദ്രനെപ്പോലെ മുഖം ഉള്ളവൾ — അന്യപദാർഥം — സ്ത്രീയാണ് അർഥം
ചന്ദ്രമുഖി — സ്ത്രീലിംഗം; -ഇ ചേരുന്നു

അഭ്യാസം · Practice

'നീലകണ്ഠൻ' എന്ന പദം എന്തിനെ കുറിക്കുന്നു? What does നീലകണ്ഠൻ refer to?

ഇവയിൽ ബഹുവ്രീഹിസമാസം ഏത്? Which of these is a ബഹുവ്രീഹി?

ചന്ദ്രമുഖി = ചന്ദ്രനെപ്പോലെ മുഖം ________ Complete the vigraha.

'നാൽക്കാലി' എന്ന പദം എന്തിനെ കുറിക്കുന്നു? What does നാൽക്കാലി name?

വിഗ്രഹം പറയുക — നീലകണ്ഠൻ. Arrange the vigraha of നീലകണ്ഠൻ.

പദവും അർഥവും ചേർക്കുക. Match each compound to what it actually names.